STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ MAGDALENY PRZYBYSZ
pod tytułem:

WPŁYW TECHNIK NEURO-LINGWISTYCZNEGO PROGRAMOWANIA (NLP)

NA  OCENĘ REALNOŚCI UCZUĆ.

WSTĘP

Praca ta jest próbą odpowiedzi na pytanie o to czy techniki Neurolingwistycznego Programowania (NLP) wpływają na ocenę realności uczuć. Przełomowa książka Daniela Goleman’a p.t. „Inteligencja emocjonalna” (1997) zwraca uwagę na rolę samoobserwacji w życiu uczuciowym człowieka. W jego rozumieniu jest ona spokojną świadomością naszych namiętnych czy wzburzonych uczuć. Stajemy wtedy jakby ponad tym, czego doświadczamy, ogarniamy to, co się dzieje, nie dając owładnąć się wydarzeniom. W NLP takie zjawisko nazywane jest Metaświadomością. Wiele technik Neurolingwistycznego Programowania daje możliwość nabycia takiego doświadczenia.

Czy modyfikuje to nasze postrzeganie rzeczywistości, czy ocena realności uczuć ulega wtedy zmianie, czy nasza hierarchia wartości zaczyna układać się inaczej? Dwa rodzaje badań, które zostały przeprowadzone w tej pracy zmierzyły się z tymi oraz innymi pytaniami.

Pierwsze badania doszły do skutku dzięki udostępnieniu przez Pana Andrzeja Latałę ankiet oraz kwestionariuszy, którymi badał on uczestników  kursu podstawowego „Praktyk NLP”. Badania własne natomiast, autorka pracy przeprowadziła
w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej na grupie studentów drugiego oraz trzeciego roku Wydziału Aktorskiego.
O ile w pierwszych badaniach akcent był położony na ogólne zmiany  oraz ewentualnie pojawiające się tendencje, o tyle w drugich badaniach kierunek zmian był już znany i autorka niniejszej pracy skoncentrowała się na zbadaniu bardziej szczegółowych zależności, które skupiają się wokół następujących pytań. Czy uświadomienie sobie zarówno uczuć jak i myśli związanych z tymi uczuciami wpływa na nasza percepcję sytuacji? Czy „wyjście z siebie” i „wejście w czyjąś skórę” rzuca nowe światło na problem? Czy wsłuchanie się w czyjeś uczucia pozwala otworzyć się na  dobre intencje drugiej osoby, z którą jesteśmy w jakiejś relacji emocjonalnej? Czy ujawnienie naszych myśli   oraz   otwarte   okazanie   naszych   emocji  zmienia  coś  w  naszym  przeżywaniu?

I wreszcie, czy oglądnięcie fragmentów naszego życia z pozycji obserwatora, tak jakbyśmy siedzieli na seansie filmowym w kinie pozwala nam w komfortowy dla nas sposób na przeanalizowanie naszego zachowania?

KTO JEST OK.?

       W rozdziałach dotyczących wprowadzenia teoretycznego oraz opisu metod badawczych możemy znaleźć krótką historię NLP oraz kontrowersje związane z tą metodą. Opisane zostały również wyniki badań dotyczące skuteczności technik NLP, które wykazały słuszność większości tez NLP.

Jednak autorka skoncentrowała się przede wszystkim na tej części wiedzy z zakresu NLP, która dotyczy pracy z uczuciami, które powstają między dwoma osobami. Stąd też nawiązania do koncepcji Analizy Transakcyjnej. Jej twórca Eric Berne  twierdzi, iż: „Istotą stosunków społecznych jest transakcja. Jeżeli dwu lub więcej ludzi spotyka się ze sobą, prędzej czy później jeden z nich zacznie mówić lub w jakiś inny sposób  zasygnalizuje,  że  dostrzega  obecność  innych.”(Harris, 1979, s. 26).

Tym co bezpośrednio wiązało się z badaniami  własnymi  autorki  i  zastosowaną
w eksperymencie metodą „Realność uczuć” dr Krzysztofa Mudynia to wyodrębniona przez analizę transakcyjną  klasyfikacja czterech różnych możliwych postaw życiowych uwzględniających stosunek do samego siebie i do innych. Berne (1972) wyodrębnił cztery takie postawy:

1. JA NIE JESTEM OK. – WY( TY) JESTEŚCIE OK.

2. JA NIE JESTEM OK. – WY(TY) NIE JESTESCIE OK.

3. JA JESTEM OK. – WY (TY) NIE JESTESCIE OK.

4. JA JESTEM OK. – WY (TY) JESTEŚCIE OK.

Według  Berne’a (1972) tylko ostatnia pozycja życiowa jest w pełni zdrowa oraz konstruktywna – u ludzi dobrze funkcjonujących psychicznie, ta właśnie postawa (pozycja) powinna przeważać.

TRENING „PRAKTYK NLP”

      Badania te przeprowadził Andrzej Latała podczas kursy „Praktyk NLP” za pomocą kwestionariuszy Krzysztofa Mudynia „Realność uczuć” oraz „Rzeczywiste-Nierzeczywiste”, a także ankiety. Po przeanalizowaniu wyników badań autorka wyprowadziła następujące wnioski:

1.      Trening „Praktyk NLP” wpływa na zmianę w ocenie realności uczuć. Test t- Studenta wykazał u osób badanych istotne różnice w średnich przed treningiem „Praktyk NLP” i po, aż w trzech postawach wyodrębnionych przez Berne’a.

2.      Trening „Praktyk NLP”  poprawia jakość relacji z innymi ludźmi. Zmniejsza on nasilenie postaw z czynnikiem „NIE OK.” oraz prowadzi do istotnego wzrostu najzdrowszej wg Berne’a postawy: JA JESTEM OK.- TY JESTEŚ OK.

3.      Trening „Praktyk NLP” wpływa na hierarchię wartości u osób badanych na co skazują istotnie różniące się  wyniki
w Kwestionariuszu „Rzeczywiste – Nierzeczywiste” uzyskane przed treningiem „Praktyk NLP” i po treningu w dwóch       kategoriach wartości: społecznych oraz ekonomicznych.

4.      Trening „Praktyk NLP” powoduje u osób badanych zmniejszenie dążenia do osiągnięcia dobrobytu materialnego na co wskazują istotnie niższe wyniki po niż przed treningiem Praktyka NLP uzyskane u osób badanych w Kwestionariuszu      „Rzeczywiste – Nierzeczywiste” w zmiennej „Wartości ekonomiczne”.

5.      Trening Praktyk NLP powoduje dążenie do poczucia wspólnoty z innymi ludźmi oraz postaw pro-społecznych na co wskazują istotnie wyższe wyniki po niż przed treningiem „Praktyk NLP” uzyskane u osób badanych w Kwestionariuszu „Rzeczywiste – Nierzeczywiste” w zmiennej „Wartości społeczne”.

6.      Trening „Praktyk NLP” powoduje znaczące zmiany w subiektywnym odbiorze rzeczywistości gdyż znacząca większość badanych stwierdziła w ankiecie, iż odczuwa zmiany u siebie, w samopoczuciu rzeczywistości, w wartościach oraz
w ocenianiu realności po skończeniu treningu „Praktyk NLP”.

BADANIA W PWST – POTRÓJNY OPIS

Do badania studentów autorka pracy wybrała NLP-owskie ćwiczenie „Gra Ról” nawiązujące do koncepcji Johna Grindera
i Judith DeLozier, którzy wyodrębnili trzy pozycje postrzegania naszych doświadczeń i sytuacji, w których się znajdujemy. Te trzy pozycje postrzegania są nazywane w NLP "Potrójnym Opisem".

Graficzne przedstawienie tej koncepcji znajduje się poniżej:

             „TRZY POZYCJE POSTRZEGANIA” czyli POTRÓJNY OPIS /wg.Johna Grindera i Judith DeLozier/

                                         I pozycja:                                                              II pozycja:

                                     JA                                                              TY

                                 Asocjacja                                                              Empatia

III pozycja:

(Metapozycja)

OBSERWATOR

Obiektywne spojrzenie

Studenci mieli za zadanie odegranie sytuacji, w której czuli złość we wszystkich trzech pozycjach. Najpierw grali siebie- czyli osobę wkurzoną, następnie tego kto ich wkurzał, a na koniec obserwowali tą sytuację z boku, patrząc na kolegów wcielających się w te dwie postacie. Zostali przebadani kwestionariuszem osobowości NEO-FFI , a także kwestionariuszami Realność uczuć
i Rzeczywiste-Nierzeczywiste przed wykonaniem ćwiczenia oraz po ćwiczeniu. Wnioski z tego eksperymentu były szalenie interesujące.

Okazało się iż:

1. Technika NLP „Gra ról” wywiera wpływ na ocenę realności uczuć wśród jej uczestników. Jest to zauważalne zarówno
   w wynikach kwestionariuszy „Realność uczuć” i NEO - FFI oraz w przeprowadzonej analizie regresji krokowej jak
   i  w subiektywnym odbiorze studentów PWST.

2. Z badań własnych wynika, iż daleko jest jeszcze do punktu, w którym można by wnioskować o niewątpliwej skuteczności technik NLP, jednak z pewnością można stwierdzić, że kierunek zmian po zastosowaniu techniki „Gra ról” jest korzystny dla jego uczestników. Świadczy o tym nasilenie postawy JA JESTEM OK. – TY JESTEŚ OK. oraz spadek pozostałych trzech postaw.

3. Technika NLP „Gra ról” wpływa na poprawę relacji z innymi ludźmi, dostarcza cennych informacji zwrotnych, które poszerzają możliwość wyboru reakcji na zachowanie się drugiej osoby oraz redukują nasilenie negatywnych emocji. Wprowadzenie trzech pozycji percepcyjnych pozwala  uzyskać większy dystans do uczucia złości oraz powoduje istotne zmiany w postawach życiowych wg  Berne’a.

4. Ćwiczenie „Gra ról” umożliwia lepsze zrozumienie drugiego człowieka i doświadczenie tego, co starał się wytłumaczyć Berne (1972),  że   każda osoba   składa  się   z   miliona różnych doświadczeń, tysiąca różnych stanów umysłu, ma na koncie setki przygód, posiada różnych  rodziców.   Człowiek   jest   więc  produktem   składającym  się  z   wielu elementów. Świadomość tej  różnorodności umożliwia  poprawę  relacji  z  innymi ludźmi.

5. Niektóre cechy osobowości takie jak: ekstrawersja, neurotyzm oraz otwartość na doświadczenie, a także zmienna: płeć, 
        mają  istotny  wpływ  na  zmiany   postaw wyodrębnionych przez Berne’a po zastosowaniu techniki  „Gra ról”.
        Technika  ta wpływa więc w różnoraki sposób na różne osoby.

1. Technika NLP „Gra ról” pozwala zaakceptować rzeczywistość świata uczuć innych ludzi. Ellerton (2003) twierdzi, że jedyne  co  trzeba  zrobić,   aby  zmienić   swoją postawę  do  innych ludzi  to  zaakceptować  ich  rzeczywistość. Uczestnicy ćwiczenia  „Gra ról” musieli zmierzyć się z uczuciem złości do drugiej osoby w  trzech różnych pozycjach percepcji.

2. Ćwiczenie „Gra ról” umożliwia wgląd  w istotę  złości, doprowadza do konstruktywnej  konfrontacji z tym uczuciem.
         Wade (1999) twierdzi, że ze względu na tendencję do obrony ego skłonni jesteśmy przypisywać sobie dobre czyny,
         za złe natomiast winić sytuację lub innych ludzi. Większość z nas powie na przykład: ”Wściekam się, bo mam
         powody – sytuacja jest nie do zniesienia.” Nie  powiemy : ” Wściekam się, bo jestem niezrównoważonym
         złośnikiem”.

3. Dostrzeżenie pozytywnej intencji w czyimś zachowaniu budzi tendencję do spadku negatywnych emocji. Andreas tłumaczy to zjawisko w następujący sposób: ”Zamiast „próbować” się zmienić, można skorzystać z metody NLP, które uwzględnia założenie, że każde zachowanie czy uczucie, bez względu na to, jak dziwne lub głupie Ci się wydaje, ma jakąś pozytywna i ważną rolę do spełnienia. Umożliwia to proces wewnętrznej przemiany.(Andreas,1995, s. 94.) Twierdzi on, że część , która odpowiada za złość ma więc jakiś pozytywny i ważny cel, choć niewiadomo czasem jeszcze co by to mogło być. Ćwiczenie „Gra ról” umożliwia dotarcie do sedna sprawy. Uświadomienie sobie pozytywnych intencji może więc pomóc nam w sytuacjach, kiedy stykamy się z osobami, których zachowanie nas      drażni. Osoba krzycząca na kierowcę w korku ulicznym korzysta z jedynego znanego jej sposobu na to, żeby dać upust swojej frustracji i poczuć się lepiej. Osoba oszukująca kogoś wierzy, że musi to robić, by przeżyć w świecie, który postrzega jako niebezpieczny, etc.

4. Ostatni wniosek dotyczy planu badań: przy konstruowaniu badań z zakresu NLP
   warto oprócz wynajdywania ogólnych tendencji skoncentrować się na jednym wąskim zagadnieniu. Interesujące może być zbadanie kierunku zmian, które ujawniły wyniki analizy regresji krokowej w badaniach własnych. 

PODSUMOWANIE

Wyniki badań Andrzeja Latały oraz Krzysztofa Mudynia, a także wyniki badań Magdaleny Przybysz dostarczyły wielu cennych informacji na temat wpływu technik NLP na ocenę realności uczuć. Mimo sygnalizowanych na początku pracy kontrowersji wokół NLP, należy sądzić, że NLP nie jest jedynie kwestią mody lecz stanowi bogatą i skuteczną technikę psychologiczną
w wywoływaniu korzystnych zmian w ludzkim zachowaniu. Okazuje się, że zmiana pozycji percepcyjnych, do których dochodzi podczas wielu technik NLP rozszerza pole percepcji u osób badanych. Ellerton (2003) twierdzi, iż treningi NLP zmniejszają obszar naszej nieświadomości (patrz wykres), a więc tym samym poszerzają naszą rzeczywistość.

Wykres 5

Ilustracja struktury naszej rzeczywistości, która składa się z tego co wiemy, że wiemy, z tego co wiemy, że nie wiemy. Poza naszą rzeczywistością znajduje się obszar nieświadomości czyli to czego nie wiemy, że nie wiemy.

           Z badań nad NLP przedstawionych w tej pracy wynika, iż informacje   zebrane z    metapozycji     zmieniają   charakter   interakcji   międzyludzkiej z negatywnej na pozytywną. Taka możliwość doświadczania uczuć z większego dystansu może uświadomić, że aby zmienić relację trzeba zmienić coś w sobie. W ten oto sposób  technika NLP „Gra ról” wpływa korzystnie na poszanowanie różnic w indywidualnych mapach świata.

Równocześnie należy pamiętać, że uczucia są zaledwie jedną z gałęzi dorodnego drzewa NLP. Pozostaje jeszcze wiele innych dziedzin z zakresu tej wiedzy, którymi można by się zająć. Wskazuje na to chociażby zmiana w hierarchii wartości u osób badanych, którą wykazał  Kwestionariuszu „Rzeczywiste – Nierzeczywiste”  po treningu „Praktyk NLP”. Zatem umieszczanie techniki NLP tylko w ramach tego co modne jest nieuzasadnione. Na zbyt wielu płaszczyznach dochodzi bowiem do zmian podczas treningu „Praktyk NLP”, a nawet podczas jednego „niewinnego” ćwiczenia „Gra ról” – jak wykazały badania w Instytucie NLP & MORE.

Technologia, która jest w stanie poprawiać  jakość relacji międzyludzkich oraz, która zwiększa nasilenie postawy JA JESTEM OK. – TY JESTEŚ OK. z pewnością zasługuje na poważne traktowanie i należy jej się słuszne miejsce wśród innych szkół psychologicznych.
I z pewnością bardziej niż NIE OK. jest ona OK.

  Jeśli chcesz przeczytać całą pracę kliknij tutaj